Union professionnelle de Dermatologie

Dermanet.be
Psoriasis .:. Dermatologie de A à Z

Psoriasis

Psoriasis is onstekingsziekte van de huid die niet besmettelijk is.

Wat is psoriasis?
Psoriasis is een zeer frequente huidaandoening: 1 tot 3 % van de bevolking vertoont deze aandoening (= 300.000 Belgen).
Het is een niet besmettelijke inflammatoire huidaandoening, gekenmerkt door rode, schilferige plekken, die zich over het ganse lichaam kunnen uitbreiden. Vaak komt deze aandoening familiaal voor. Enerzijds bestaat er geen genezende behandeling, maar anderzijds bestaan er wel behandelingen die in de meeste gevallen de ziekte onder controle kunnen houden.
Het verloop van psoriasis is onvoorspelbaar. De activiteit van de huidziekte kan sterk variëren met afwisselende periodes van spontane verbetering en verergering.

Wat zijn de oorzaken van psoriasis?
De precieze oorzaak is niet bekend, maar een erfelijke aanleg is zeker belangrijk. Wanneer één van beide ouders, een broer of een zus, psoriasis hebben, is er 16% kans dat men de ziekte ook oploopt.
Psoriasis begint in 2 piekperiodes: rond de 20-25 jaar en na vijftig jaar.
Een emotionele stress, griep, een (streptokokken) keelontsteking, sommige antidepressiva (Lithium), en middelen tegen een hoge bloeddruk (ACE-inhibitoren en β-blokkers) kunnen een opstoot van psoriasis uitlokken of deze verergeren.
Het woord psoriasis komt van het Grieks 'Psöria' dat op zijn beurt is afgeleid van het werkwoord "psaö" dat krabben betekent.

Psoriasis wordt gekenmerkt door rode plekken, bedekt met een dikke laag schilfers.
Onze huid vernieuwt zich bestendig in die mate dat de oppervlakkige cellen langzaam afsterven en onzichtbaar loskomen. Bij psoriasis is de normale vernieuwing van de huid versneld: dit fenomeen duurt amper een week (in normale huid duurt dit ongeveer 4 weken) en hierdoor kunnen de opperhuidcellen zich niet volledig ontwikkelen. De huid zal dus zichtbaar afschilferen en loskomen. Door de ontsteking zal de huid ook rood en verdikt voorkomen.
Psoriasis wordt dus gekenmerkt door een verhoogde celdeling, geassocieerd aan een onderliggende ontsteking van de lederhuid.

Wat zijn de symptomen?

  • Psoriasis kan op elke leeftijd ontstaan. De meest voorkomende vorm van psoriasis wordt plaque psoriasis genoemd. Kenmerkend hiervoor zijn rode schilferende plekken met een scherpe begrenzing. De plekken variëren in grootte. Door samenvloeien ontstaan soms grote plakkaten die ronde of grillige vormen kunnen aannemen. De psoriasisvlekken kunnen op elke plaats voorkomen, maar vooral op de strekzijde van de ellebogen ende knieën, het behaarde hoofd en de onderrug.
  • Op de handpalmen en voetzolen kan psoriasis gepaard gaan met pijnlijke kloven.
  • Psoriasis kan ook in de lichaamsplooien voorkomen (liezen, oksels, bilspleet, navel, plooi onder de borsten) en heet dan psoriasis inversa. De schilfering is in deze gebieden meestal afwezig.
  • Bij psoriasis guttata ontstaat op korte tijd een uitslag van vele en kleine psoriasisvlekjes, meestal na een keelinfectie.
  • Psoriasis pustulosa is een vorm van psoriasis waarbij pustels (etterpuistjes) voorkomen.
  • Bij psoriasis erytrodermie  is (nagenoeg) de gehele huid aangedaan. De huid is dan bijna volledig rood.
  •  Vaak worden de nagels betrokken in het ziekteproces. Dit doet zich meestal voor als putjes in de nagelplaat (vingerhoednagel), geelbruine vlekken onder de nagelplaat en loslating van de uiteinden van de nagels.
  • Voorts komen bij 10% van de psoriasis patiënten gewrichtsontstekingen voor, vooral van de kleine gewrichten van de handen en de voeten, maar ook van grotere gewrichten zoals de knieën en de ellebogen en rug. Deze speciale vorm van reuma noemt men psoriasis artritis.

Hoe wordt de diagnose gesteld?
De diagnose kan meestal worden gesteld op basis van de zichtbare afwijkingen. In een enkel geval wordt onder plaatselijke verdoving een staal van de huid genomen voor microscopisch onderzoek.

Welke is de behandeling van psoriasis
Er zijn 3 vormen van behandeling:

  1.  Plaatselijke therapie met medicijnen in de vorm van een crème, zalf of lotion, die op de psoriasisplekken worden aangebracht.
  2.  Lichttherapie met ultraviolet licht, soms in combinatie met geneesmiddelen.
  3. Systemische therapie. Hierbij worden de geneesmiddelen ofwel als tabletten of capsules ingenomen, ofwel door middel van injecties in de huid of via een infuus toegediend.

Het werkingsmechanisme van de verschillende behandelingsmethoden berust zowel op remming van de overmatige celdelingactiviteit in de opperhuid als op onderdrukking van de ontstekingsreacties in de lederhuid.

1. LOKALE BEHANDELING

  • Vitamine D3-afgeleiden
    Calcipotriol en calcitriol zijn verwant aan vitamine D en verkrijgbaar in zalf, crème of lotion. De plekken moeten hiermee één- of tweemaal per dag worden behandeld. De verbetering treedt meestal pas na enkele weken op. De meest voorkomende bijwerking is irritatie van de huid. Recent wordt dit product meer in combinatie met corticosteroïden (zie verder) gebruikt omdat de combinatie sterker is en minder bijwerkingen geeft als elk product afzonderlijk.
  • Corticosteroïden
    Corticosteroïden zijn geneesmiddelen die zijn afgeleid van bijnierschorshormonen, die ieder mens zelf aanmaakt. Zij worden toegepast in lotion, crème, zalf of gel. Sommige werken zeer sterk, andere veel zwakker. Vooral de sterkere preparaten zijn effectief en werken snel.
    Bij de behandeling van psoriasis met corticosteroïden wordt onderscheid gemaakt tussen een beginfase en een onderhoudsfase. In de beginfase wordt het geneesmiddel gedurende enkele weken 1 of 2 maal per dag aangebracht. In de onderhoudsfase wordt het middel minder frequent aangebracht.
  • Ditranol
    Ditranol (synoniem: cignoline) is een synthetisch product dat voortkomt uit een plantaardig geneesmiddel. Het wordt meestal gebruikt in een crème. Het heeft als nadelen dat het de huid kan irriteren en dat het vlekken geeft in kleding en beddengoed. Ditranol wordt voornamelijk als zogenaamde korte contacttherapie toegepast. Dat houdt in dat de crème al na korte tijd wordt afgewassen. De behandeling wordt begonnen met een lage concentratie ditranol. Vervolgens wordt de concentratie geleidelijk verhoogd. Ernstige bijwerkingen zijn er niet.
  • Koolteer
    Koolteer wordt vervaardigd uit steenkool en wordt al meer dan een eeuw gebruikt voor de behandeling van psoriasis. Het geeft vlekken en ruikt onaangenaam. Soms wordt koolteer in combinatie met ultraviolet B licht toegepast. In de vele jaren dat koolteer wordt gebruikt zijn er geen gevaarlijke bijwerkingen beschreven.
  • Salicylzuur
    Salicylzuur is een geneesmiddel dat de overmatige schilfering, die kenmerkend is voor psoriasis, losmaakt. Daardoor kunnen andere geneesmiddelen en/of ultraviolette straling dieper in de psoriasisplekken binnendringen en beter werken. Salicylzuur wordt daarom vaak toegevoegd aan andere geneesmiddelen zoals corticosteroïden.

2. LICHTTHERAPIE
Lichttherapie is ontstaan uit de ervaring dat veel mensen met psoriasis baat hebben bij blootstelling van hun vlekken aan zonlicht. Bij lichttherapie worden mensen met psoriasis behandeld met ultraviolette stralen. Er zijn twee vormen van lichttherapie: UVB en PUVA.

  • UVB
    UVB is de afkorting van ultraviolet B. Bij de eerste behandelsessies wordt kortdurend belicht om verbrandingen te voorkomen. Geleidelijk aan wordt de belichtingsduur verlengd.
    Voor het bereiken van een goed resultaat zijn gemiddeld 25-30 belichtingen nodig, die twee- of driemaal per week gegeven worden. Bijwerkingen die tijdens de therapie kunnen optreden zijn roodheid, verbranding van de huid en een droge huid met jeuk. Bij langdurige behandeling kan de huid vroegtijdig verouderen en is de kans op het ontstaan van bepaalde vormen van huidkanker iets hoger
  • PUVA
    PUVA is een combinatie van licht (UVA) en medicijnen (psoralenen). De psoralenen worden ingenomen en komen in de huid terecht na ongeveer 2 uur. Door een belichting met ultraviolet licht van het type UVA worden de psoralenen geactiveerd en zullen de ontsteking onderdrukken.
    Om verbrandingen te voorkomen, wordt in de eerste behandelsessies kortdurend belicht en geleidelijk aan wordt de belichtingsduur opgevoerd.
    Voor het bereiken van een goed resultaat wordt 2-3 keer per week behandeld gedurende 6-10 weken. De meest voorkomende bijwerkingen van PUVA op de huid zijn jeuk, een droge huid en verbranding van de huid. Psoralenen veroorzaken bij sommige patiënten misselijkheid, diarree en hoofdpijn. Bij langdurige behandeling kan de huid vroegtijdig verouderen en neemt de kans op het ontstaan van sommige vormen van huidkanker toe. Daarom wordt PUVA best niet langdurig gegeven.

3. SYSTEMISCHE THERAPIE

  • Methotrexaat
    Methotrexaat is een middel dat de celdeling remt en zo de ontsteking onderdrukt .Het wordt gebruikt voor de behandeling van de meer ernstige vormen van psoriasis en bij psoriasis reuma. Een nadeel is dat vaak bijwerkingen optreden, zoals misselijkheid. Methotrexaat kan daarnaast soms de aanmaak van rode en witte bloedcellen in het beenmerg onderdrukken en de lever beschadigen.
  • Ciclosporine
    Ciclosporine is een middel dat het afweersysteem onderdrukt. Het effect op psoriasis is afhankelijk van de dosering: een hogere dosis leidt tot een beter en sneller resultaat, maar kan ook tot meer bijwerkingen leiden. De meest voorkomende bijwerkingen zijn hoge bloeddruk en beschadiging van de nieren.
  • Acitretine
    Acitretine is een geneesmiddel dat is afgeleid van vitamine A. Het wordt voornamelijk gebruikt in combinatie met andere behandelingsmethoden, zoals UVB.
    Bij nagenoeg iedereen die met acitretine wordt behandeld zullen bijwerkingen optreden. De meest voorkomende zijn een droge huid, droge slijmvliezen (neus, ogen), jeuk, neusbloedingen en haaruitval. Acitretine kan de lever beschadigen en kan het vetgehalte in het bloed verhogen. Een zeer ernstige bijwerking is dat het middel de ongeboren vrucht van zwangere vrouwen kan misvormen. Een termijn van 2 jaar na het onderbreken van dit geneesmiddel moet nageleefd alvorens een vrouw opnieuw zwanger mag worden.
  • Fumaraten
    Fumaraten zijn afgeleid van fumaarzuur, een stof die normaal in het lichaam voorkomt.
    De behandeling wordt ingesteld met een langzaam oplopende dosis.
    De voornaamste bijwerkingen zijn opvliegers en maagdarmklachten (maagpijn, buikpijn en diarree). Maagdarmklachten zijn soms een reden om de behandeling te staken.
    Fumaarzuur is in België niet verkrijgbaar. Het is geregistreerd in Duitsland. In Nederland is een kopie (wit product) van dit geneesmiddel beschikbaar.
  • Fosfodiësterase 4-inhibitor (PDE4-inhibitor)
    Apremilast is de eerste beschikbare behandeling van deze nieuwe therapeutische klasse.  De PDE4-remming verhoogt de intracellulaire concentratie van cAMP, waardoor de onstekingsreactie vermindert Apremilast vereist geen pre-therapeutische balans, noch labo-controles en induceert geen verhoogd risisco op ernstige infecties, tuberculose of kwaadaardige tumoren versus placebo. Alleen mensen die onvoldoende reageren op PUVA therapie, ciclosporine en methotrexaat, of deze behandelingen niet verdragen, kunnen onder bepaalde voorwaarden in aanmerking komen voor terugbetaling van behandeling met dit geneesmiddel.
  • Biologische geneesmiddelen
    De bio(techno)logische geneesmiddelen etanercept, infliximab, adalimumab, ustekinumab, sekukinumab... zijn momenteel in België beschikbaar voor de behandeling van psoriasis. Deze middelen zijn eiwitten en moeten dus in de huid worden ingespoten of via infuus of via pillen worden toegediend. Het lijken veilige geneesmiddelen te zijn, maar de ervaring is nog te kort om ernstige bijwerkingen op lange termijn uit te sluiten. Alleen mensen die onvoldoende reageren op PUVA therapie, ciclosporine en methotrexaat, of deze behandelingen niet verdragen, kunnen onder bepaalde voorwaarden in aanmerking komen voor terugbetaling van behandeling met deze zeer dure biologische middelen.

Wat kunt u zelf nog doen?

  • Hydraterende, verzorgende crèmes en zalven, en het gebruik van oliebaden, vergemakkelijkt de verwijdering van de schilfers.
  •  Probeer niet te krabben, daar dit het verschijnen van nieuwe psoriasisplekken kan uitlokken.
  •  Probeer zo goed mogelijk de behandelingen te gebruiken en volg nauwgezet de instructies van de arts.
  • Let op uw levenswijze: psoriasis kan namelijk deel uitmaken van het “metabool syndroom” of “het syndroom van de insulineresistentie”
  •  Probeer stress te voorkomen: ontspanning heeft een gunstig effect op psoriasis.
  • Zoek de juiste therapeut, die niet enkel uw psoriasis verzorgt, doch u ook als persoon in zijn geheel behandelt.
Datum van publicatie: 14-04-2016